Andrzejewski Jerzy - Popiół i diament (pdf) - dokument mek4 - Pobierz z Doci.pl. Dokumenty 6 660. Odsłony 335 398. Obserwuję 261. Rozmiar dokumentów 11.2 GB. Ilość pobrań 265 915. R E K L A M A. 8 stycznia 2017. Ze względu na fakt, że Popiół i diament był w historii naszego piśmiennictwa filmowego jednym z najszerzej omawianych dzieł (około stu tekstów wydrukowanych w ciągu trzech miesięcy od premiery!) i można z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że napisano o nim już praktycznie wszystko (jest też Popiół i Przypowieść o lampie (Mk 4,21-22) Jezus mówi o lampie, którą zapala się i stawia na świeczniku, a nie chowa pod korcem, albo pod łóżkiem, ponieważ: „Nie ma bowiem nic ukrytego, co by nie miało wyjść na jaw”. Znaczenie uniwersalne: Lampa symbolizuje tu zbawienie, które ma nadejść. Download Citation | On Nov 12, 2020, Matthias Freise published Andrzejewski, Jerzy: Popiół i diament | Find, read and cite all the research you need on ResearchGate 2,5 mil views, 31 likes, 10 loves, 0 comments, 12 shares, Facebook Watch Videos from Ninateka: – Co przyciągnęło panów do Cypriana Norwida? – Najważniejszą rolę odegrał na pewno film Andrzeja Wajdy Popiół czy diament? Historia, która zdarzyła się naprawdę Wydawnictwo: Szaron Data wydania: 2022-01-01 Data 1. wyd. pol.: 2022-01-01 Liczba stron: 424 Czas czytania 7 godz. 4 min. Język: polski ISBN: 9788382470772 Tagi: Lidia Czyż Popiół czy diament Lidia Czyż Popiół czy diament . Typ liryki Wiersz jest przykładem liryki inwokacyjnej, w której oprócz konkretnego „ja” lirycznego mamy także „ty” liryczne”. Podmiot liryczny kilkakrotnie zwraca się do Szopena: „Byłem u Ciebie” i „Fryderyku”. Wiersz jest również monologiem lirycznym. Podmiot liryczny i jego kreacja Podmiot liryczny możemy w zasadzie utożsamiać z głosem samego poety, ponieważ przyczyną napisania wiersza były dwa wydarzenia: spotkanie Norwida i Szopena w 1849 roku, tuż przed śmiercią kompozytora, i wyrzucenie fortepianu w 1863 roku. We wrześniu fortepian Szopena, należący zresztą do jego siostry, został wyrzucony z okna warszawskiego pałacu Zamoyskich. Był to odwet Rosjan za nieudany zamach Polaków na namiestnika carskiego. Oprócz tego pierwsze słowa: Byłem u Ciebie w te dni przedostatnie wskazują, że Norwid odwiedził Szopena w jego paryskim mieszkaniu na placu Vendôme. Potwierdzają to zresztą słowa Norwida w Czarnych kwiatach: Zastałem go ubranego, ale do pół leżącego w łóżku, z nabrzmiałymi nogami, co że pończochy i trzewiki ubrane były, od razu poznać można było, że to koniec. Siostra artysty siedziała przy nim, dziwnie z profilu doń podobna… Sensy utworu Obraz Fryderyka Szopena i jego muzyki – mamy tu bardzo wyraźnie do czynienia z hiperbolizacją zarówno obrazu samego genialnego, ale umierającego już kompozytora, jak i jego muzyki. Szopen porównywany jest do liry Orfeusza i postaci wykutej przez Pigmaliona. Pigmalion był greckim królem Cypru, który zakochał się w wyrzeźbionym przez siebie posągu dziewczyny. Wydaje się więc, że Szopen, który siedzi przy fortepianie, nie tylko wygrywa muzykę „boską”, ale też sam ma w sobie pewne dostojeństwo, jest niczym klasyczna rzeźba. Zresztą myśl ta podkreślona została przez epitety: białość alabastrowa, słoniowa kość oraz metaforę marmurów łona. We wspomnianych już Czarnych kwiatach tak Norwid pisze: On, w cieniu głębokiego łóżka z firankami na oknie zaciągniętymi, na poduszkach oparty i okręconym szalem, piękny był bardzo, tak jak zawsze, w najpowszechniejszego życia poruszeniach mając coś skończonego, coś monumentalnego zarysowanego. Coś, co albo arystokracja ateńska za religię sobie uważać mogła była w najpiękniejszej epoce cywilizacji greckiej. Orfeusz natomiast był w mitologii greckiej znanym twórcą muzyki, która dawała mu władzę nad przyrodą. Można więc powiedzieć, że Szopen jest tu jak gdyby narzędziem Orfeusza, a jego muzyka ma znamiona boskości. W strofie czwartej muzyka Szopena porównywana jest do doskonałości peryklejskiej, jest więc prosta (nie prostacka!), harmonijna, idealna, kojarzona z cnotą starożytną. Muzyka Szopena jest też przede wszystkim sztuką natchnioną, objawieniem Boga i boskości: Emanuel już mieszka / Na Taborze! Podmiot liryczny podkreśla także, że jest to muzyka na wskroś polska: I była tam Polska, od zenitu / Wszech-doskonałości dziejów. Muzyka Szopena daje odbiorcy niesamowite wrażenia i doznania, słychać ją nawet wtedy, gdy Mistrz przestaje grać. Refleksja dotycząca sztuki – tę zawiera strofa siódma. Sztuka składa się z ducha (czyli duszy, natchnienia, serca artysty) i litery (czyli formy wypowiedzi artystycznej), a wypływa z miłości. Istnieje rozdźwięk między sztuką a światem realnym, ponieważ cechą świata jest brak. Świat jest po prostu niedoskonały: Piętnem globu tego niedostatek i nie może przyjąć czegoś, co jest doskonałe. Geniusz Fidiasza, Dawida, Ajschylosa i Szopena nie pasuje do świata realnego, bo ten nie znosi „dopełnienia”. Obraz Warszawy – w strofie ósmej podmiot liryczny „zabiera” Fryderyka Szopena do Warszawy tuż przed powstaniem. Wydaje się, że obaj oglądają stolicę z perspektywy lotu ptaka, unoszą się nad nią. Jest to jak gdyby podróż do miejsc, które Szopen znał i kochał: Twoje gniazdo, patrycjalne domy stare, I Zygmuntowy w chmurze miecz. Momentem najbardziej dramatycznym jest naturalnie obraz wyrzucanego na bruk fortepianu Szopena. Roztrzaskujący się instrument, porównywany jest do ciała Orfeusza, którego rozszarpały bachantki z orszaku Dionizosa. Naturalnie nie chodzi tu tylko o instrument. Fortepian Szopena był dla Polaków niejako symbolem ich polskości Ten, co Polskę śpiewał od zenitu, Polskę, przemienionych Kołodziejów. Dlatego też dość wymowna staje się puenta tekstu: Ideał sięgnął bruku! Budowa utworu Wiersz nieregularny – jak podaje Słownik terminów literackich, wiersz nieregularny to taki, który odbiega od znanych systemów wersyfikacyjnych (wierszy sylabicznych, sylabotonicznych, tonicznych), modyfikując je. Wiersz nieregularny zachowuje jedynie tzw. wymóg rytmicznej odpowiedniości (czyli posiada wersy), ale nie realizuje wzorca rytmicznego, który wprowadzałby porządek w tekście (np.: równa ilość sylab). Wiersz nieregularny był chyba najbardziej ulubioną formą wyrazu artystycznego Norwida. Jego poezja znacznie odbiegała od romantycznej, śpiewnej. Warto zauważyć, że w wielu wierszach Norwida mamy ponumerowane cyframi rzymskimi strofy, różną ilość wersów w strofach i różną długość wersów. Utwory nie posiadają rymów, a ponadto Norwid stosuje także inny rodzaj czcionki (np.: druk rozstrzelony). Często też posługuje się neologizmami, wykrzyknieniami, pytaniami retorycznymi, zawiesza myśl (liczne wielokropki). Kontynuacje i nawiązania Szopen w różnych dziedzinach sztuki: Pomniki – w warszawskich Łazienkach, w Żelazowej Woli, we Wrocławiu, a nawet w – Chopin: Pragnienie miłości (Jerzego Antczaka), Błękitna nuta (Andrzeja Żuławskiego).Malarstwo – portrety Szopena namalowali Franz Xaver Winterhalter, Eugène Delacroix, Ary Scheffer, Rudolph Lehmann. LiteraturaKornel Ujejski Tłumaczenia Szopena (wiersze);Stanisław Baliński Ojczyzna Szopena (wiersz);Władysław Broniewski Mazurek Szopena (wiersz);Jarosław Iwaszkiewicz Fryderyk Szopen (proza eseistyczna). Bibliografia przedmiotowa A. Witkowska, R. Przybylski, Romantyzm, Warszawa 1999. Z. Stefanowska, Strona romantyków: studia o Norwidzie, Lublin 1993. W. Toruń, Wokół Norwidowskiej koncepcji słowa, Lublin 2003. Więcej wierszy na temat: Życie « poprzedni następny » Wśród codziennej nienawiści Obojętności na ludzki los I coraz większej też zazdrości Na kwintę masz zwieszony nos Przystań na chwilę spójrz W przecudny nieba błękit Zrób komuś dobry uczynek Pomyśl o czymś przyjemnym Wśród tylu zgliszczy, które Dokonują się każdego dnia Ocal z popiołu co najcenniejsze - ocal miłość póki jeszcze trwa 2008-04-10 Dodano: 2008-04-10 11:28:06 Ten wiersz przeczytano 1559 razy Oddanych głosów: 19 Aby zagłosować zaloguj się w serwisie « poprzedni następny » Dodaj swój wiersz Wiersze znanych Adam Mickiewicz Franciszek Karpiński Juliusz Słowacki Wisława Szymborska Leopold Staff Konstanty Ildefons Gałczyński Adam Asnyk Krzysztof Kamil Baczyński Halina Poświatowska Jan Lechoń Tadeusz Borowski Jan Brzechwa Czesław Miłosz Kazimierz Przerwa-Tetmajer więcej » Autorzy na topie kazap Ola Bella Jagódka anna AMOR1988 marcepani więcej » Typ liryki Ze względu na sposób wypowiedzi podmiotu, utwór Norwida nie jest jednolity. Wiersz rozpoczyna bezpośredni zwrot: „Czemu, Cieniu, odjeżdżasz” (ty), zatem mamy do czynienia z liryką inwokacyjną. Kolejne strofy mają charakter opisowy, dzięki czemu możemy wskazać na narracyjny typ liryki. Dystans, wynikający z tego typu liryki, zostaje zniesiony w V i VI zwrotce, bowiem podmiot staje się uczestnikiem opisywanych wydarzeń. Stosowane czasowniki: „zobaczym”, „powleczem”, „zaprzem” są podstawą do wyróżnienia liryki podmiotu zbiorowego. Biorąc pod uwagę typ wyrażanych w utworze przeżyć, wiersz Norwida zaliczyć możemy do liryki funeralnej (tzn. sławi zmarłą osobę oraz wyraża smutek i żal po jej śmierci; por. strofę II). Ponadto udział w poetycko wystylizowanym korowodzie stał się źródłem rozważań filozoficznych (liryka o tematyce refleksyjno-filozoficznej). Podmiot liryczny Wiersz Norwida możemy podzielić na dwie części. W pierwszej (strofy I-IV), podmiot liryczny opisuje wydarzenie, którego jest świadkiem, chociaż nie bierze w nim bezpośrednio udziału. Jest obserwatorem korowodu pogrzebowego („blask ich zimny”). W drugiej części (zwrotki V-VI) podmiot jest uczestnikiem pochodu (pierwszoosobowa narracja). Sensy utworu Bema pamięci żałobny rapsod jest wierszem okolicznościowym. Tekst został napisany w 1851 roku i hołduje pamięci generała, który brał udział w powstaniu listopadowym, a także, zgodnie z hasłem „za wolność naszą i waszą”, bohatersko walczył we Francji i Portugalii. Wódz powstania węgierskiego zmarł w 1850 roku w Syrii. Opisywany w utworze pogrzeb wielkiego patrioty jest poetycką kreacją Norwida. Ceremonia ta została poddana licznym stylizacjom. Mamy bowiem do czynienia z elementami charakterystycznymi dla pochówku średniowiecznego rycerza (miecz przybrany wawrzynem, gromnice), szlachcica (chorągwie), wodza plemienia słowiańskiego (płaczki), a także wodza germańskiego (młodzi chłopcy, którzy biją w topory i tarcze). Nawiązaniem do średniowiecznej rzeczywistości są również akcesoria rycerskie (miecz, pancerz) oraz zwierzęta (sokół, smok, jaszczur). Warto zastanowić się nad znaczeniem zastosowanego synkretyzmu kulturowego. W poetyckiej kreacji pogrzebu wykorzystano liczne gesty czci dla zmarłego, zaczerpnięte z różnych tradycji, zapewne w celu wyeksponowania znaczącej roli, jaką pełnił za życia Bem (bohater ludzkości, a nie społeczności). Należy jednak pamiętać, że nie to jest główną ideą utworu. Wszak długi kondukt żałobny dochodzi do grobu. Podmiot, który uczestniczy w pochodzie, wyznaje, że wszyscy jesteśmy śmiertelni I czeluście zobaczym czarne (…) / Które aby przesadzić Ludzkość nie znajdzie sposobu. Wiersz nie ma jednak pesymistycznego charakteru, bowiem żałobnicy, dźgając rumaka zmarłego bohatera, spowodują, że zwierzę przeskoczy grób. Granica, którą ten dół w ziemi wytycza, zostanie przekroczona. Pochód się nie zatrzyma. Śmiertelnik umrze, ale jego czyny i przekonania znajdą kontynuatorów, będą przykładem dla kolejnych pokoleń. Kondukt żałobny nie kończy swej drogi nad grobem, lecz idzie „ Dalej – dalej”, zmieniając się w pochód ludzi aktywnie walczących o wolność, sprawiedliwość i przyszłość (por. strofę VI), czyli ideały, jakimi kierował się Józef Bem. Możemy jednak przypuszczać, że ostatnie strofy mają charakter bardziej uniwersalny (nie odnoszą się do propagatorów wartości wyznawanych przez generała, lecz do zwolenników wszelkich prawdziwych, zatem nie mogących umrzeć, idei budzących społeczeństwa). Wszak należy pamiętać, że wartości wyznawane przez wielkiego patriotę funkcjonowały również w przeszłości. Droga postępowania została bowiem już „przed wiekami zrobiona”. Wiersz Norwida zawiera refleksję historiozoficzną: należy iść w przyszłość, pamiętając o przeszłości. Warto zwrócić uwagę na formy czasowników zastosowanych w drugiej części utworu. Użycie czasu przyszłego i liczby mnogiej niejako uwidacznia postępowe dążenia pochodu, którego celem jest wspólna zmiana przyszłości. Analizując tekst, warto zwrócić uwagę na walory artystyczne dzieła. Opis pogrzebu jest bardzo plastyczny. Wyeksponowany został dynamizm korowodu (np. „Rwie się sokół i koń twój podrywa stopę jak tancerz”), ponadto zostały uaktywnione nasze zmysły (por. operowanie dźwiękiem, barwą i światłocieniem to zabieg zwany synestezją). Na artyzm utworu składają się również liczne porównania i metafory. Gatunek literacki Tytuł dzieła zawiera informację wskazującą na gatunek. Rapsod jest pieśnią pogrzebową, sławiącą bohaterskie czyny wielkiego wojownika. Może być elementem epopei lub samodzielnym tekstem literackim. Ma podniosły i smutny nastrój. Omawiany utwór spełnia powyższe wyznaczniki, jednak warto pamiętać, że sławi nie tyle doniosłe czyny wielkiego wojownika, co podkreśla ich znaczenie dla kolejnych pokoleń. Jak zauważył Ireneusz Opacki, to nie Bem jest głównym bohaterem utworu, lecz pamięć o nim i realizowanych przez niego ideach, które staną się motorem działań potomnych. Wiersz został napisany tzw. stylem wysokim. Zwraca uwagę wersyfikacja tekstu, która nadaje utworowi rytm, przypominający heksametr (por. eposy Homera). Smutny nastrój (np. lament kobiet) został przełamany optymistycznym zakończeniem liryku, budzącym nadzieję na lepszą przyszłość. W Słowniku gatunków literackich przeczytamy, że Bema pamięci żałobny rapsod jest kontynuacją i nawiązaniem do starożytnego gatunku epicedium (pieśń żałobna, powstała z okazji czyjejś śmierci). Zawarta jest tam informacja dotycząca budowy tego gatunku. Jego ostatnim elementem strukturalnym (częścią) jest consolatio, czyli pocieszenie. Możemy zatem wysnuć wniosek, że optymistyczne zakończenie utworu Norwida jest owym pocieszeniem i wpisuje się w konwencję pieśni żałobnej. Kontynuacje i nawiązania Bezpośrednie nawiązania: Marian Piechal Pożegnanie Norwida (wiersz);wykonanie muzyczne – Czesław Niemen, płyta Enigmatic, 1969;wykonanie muzyczne – Homo Twist (Maciej Maleńczuk), płyta Moniti Revan, 1997. Do postaci Józefa Bema nawiązał również: Sandor Petofi Armia Siedmiogrodzka. Bibliografia przedmiotowa J. W. Gomulicki, Cyprian Kamil Norwid. Przewodnik po życiu i twórczości, Warszawa Trznadel, Czytanie Norwida, Warszawa Stefanowska, Strona romantyków. Studia o Norwidzie, Lublin 1993. Ten rok w Polsce został ogłoszony Rokiem Cypriana Kamila Norwida, w związku z jego 200. rocznicą urodzin. W tym roku również Ukraina obchodziła 207. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki. Byli współcześni sobie, ale żyli w różnych środowiskach społecznych i zaczynali swoją twórczą podróż na różne sposoby. Jedyne, co ich łączy, to trudna droga życia i miłość do sztuki. Obaj byli wieloaspektowymi naturami. Pisali wiersze, rysowali. Ich dzieła filozoficzne nadal dają grunt do tworzenia współczesnych dzieł sztuki w filmie i literaturze. Wiele osób widziało film w reżyserii Andrzeja Wajdy „Popiół i diament”. Tytuł filmu wyrażony cytatem z „Tyrtei” Cypriana Kamila Norwida: …Co idzie w przepaść z burzą? – czy zostanie Na dnie popiołu gwiaździsty dyjament, Wiekuistego zwycięstwa zaranie… Duchową bliskość postrzegania świata przez poetów znajdujemy w ich dziełach o starożytnym Rzymie. Widzieli w gladiatorach niewolników i bohaterów gardzących swoimi widzami. Postać gladiatora służyła jako wzór do refleksji w kwestii roli i statusu poety w rzeczywistości i gdzie jest prawda. Obraz T. Szewczenki „Umierający Gladiator”, Przeczytajmy jeszcze raz wieczny wiersz Norwida „Spartakus” (1857) i spójrzmy na obraz Szewczenki „Umierający Gladiator” (1856): Za drugą, trzecią skonów metą Gladiator rękę podniósł swą, „To – nie to, krzycząc, SIŁA, nie to, To nie to MĄDROŚĆ, co dziś zwą… Sam Jowisz mi nie groźny więcej, Minerwa sama z siebie drwi: Wam – widzów dwakroć sto tysięcy – Co dzień już trzeba łez i krwi… Przyszliście drżąc i wątpiąc razem, Gdzie dusza wietrzyć i gdzie moc?… A my wam – księgą i obrazem, A głos nasz ku wam – pocisk z proc. – Przyszliście drżąc i wątpiąc razem, Cała już światłość wasza – NOC!” * Za drugą, trzecią skonów metą Gladiator rękę podniósł swą: „To – nie to, krzycząc, MIŁOŚĆ, nie to, To nie to PRZYJAŹŃ, co dziś zwą… Z Kastorem Polluks, druhy dawne, W całusach sobie wierność klną; A Wenus włosy ma przyprawne, Rumieńce z potem w maść jej lgną… – Siedliście, głazy, w głazów kole Aż mchu porośnie na was sierść: I duszą waszą – nasze-bole, I ciałem waszym – naszych-ćwierć; – Siedliście, głazy, w głazów kole, Całe już życie wasze: śmierć!” Po śmierci poetów było też wiele smutnych zbiegów okoliczności. Od lutego 1877 r. Norwid mieszkał w polskim schronisku charytatywnym na obrzeżach Paryża, gdzie zmarł „przez wszystkich opuszczony i zapomniany”. Prochy poety zostały przeniesione do wspólnego grobu nieznanych polskich wędrowców na cmentarzu Montmorency pod Paryżem. W 2001 r. ziemia z grobu umieszczona w urnie została pochowana w katedrze wawelskiej obok grobów Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego. Pomnik Tarasa Szewczenki w Warszawie W ostatnich latach Szewczenko chorował na reumatyzm i nabyte w wyniku tego: wady serca, zapalenie wielostawowe i marskość wątroby. W 1861 r. Szewczenko zmarł z powodu rosnącej opuchlizny. Z funduszy przyjaciół został pochowany najpierw na smoleńskim cmentarzu prawosławnym w Petersburgu. Następnie jego trumna, zgodnie z testamentem, została przetransportowana na Ukrainę i pochowana na Czarnej Górze w pobliżu Kaniowa. Niestety, potomkowie w Polsce i na Ukrainie różnie oceniają wkład tych ludzi w światową poezję. Tak więc w Warszawie stoi wyjątkowy pomnik Tarasa Szewczenki. Jest to jedyny monument, w którym jest przedstawiany jako młody, pełen twórczych sił. W tym samym czasie ulicę Norwida we Lwowie kilkakrotnie przemianowano i w rezultacie ta nazwa zniknęła z map miast Ukrainy. Bardzo różnym siłom politycznym udaje się znaleźć wśród wypowiedzi poetów takie, które świadczą o rzekomej bliskości przekonań Norwida i Szewczenki do ideologii właśnie tych sił. W szczególności ich literackie obrazy zostały przyjęte, zarówno przez oficjalną propagandę sowiecką, jak i przez środowiska nacjonalistyczne. W rzeczywistości nasi ulubieni poeci byli przede wszystkim filozofami, a nie politykami. Jerzy Krawiec Tekst ukazał się w nr 11 (375), 15 – 28 czerwca 2021 obsada: Zbigniew Cybulski, Ewa Krzyżewska, Adam Pawlikowski, Wacław Zastrzeżyński Ekranizacja powieści, która powstawała jako mit założycielski PRL, nie tylko zmieniła wymowę utworu, ale mogła być interpretowana jako tego mitu zaprzeczenie. Filmowy „Popiół i diament” jest dość swobodną adaptacją głośnej powieści Jerzego Andrzejewskiego z 1947 roku, zamierzonej epicko jako panorama ówczesnego życia społecznego i konfliktów politycznych, wywołującej wielokrotnie kontrowersje i gorące polemiki. Film zrealizowany według wspólnego scenariusza pisarza i reżysera, stał się w drugiej połowie lat pięćdziesiątych jednym z najważniejszych dzieł polskiej kultury odwołujących się do naszej narodowej świadomości. Uznany został za utwór w obrębie „polskiej szkoły filmowej” o szczególnych cechach reprezentatywności. W rankingu artystów i krytyków, w ankiecie rozpisanej w stulecie kina przez „Kwartalnik Filmowy” [nr 17/1997], znalazł się na pierwszym miejscu jako najwybitniejsze dzieło historii polskiej kinematografii. Akcja filmu rozgrywa się w czasie jednej doby – 8/9 maja 1945 r. i skupia się głównie na postaci Maćka Chełmickiego, młodego partyzanta z poakowskiego podziemia niepodległościowego. Bohater, w niezwykle dramatycznych okolicznościach, staje przed wielkim wyborem – czy wobec braku wiary w zwycięstwo oraz zmęczenie wojną wystąpić z organizacji i pójść za pragnieniem miłości i normalności; czy też pozostać wiernym ideałom i współtowarzyszom, wykonać wyrok śmierci na sekretarzu Komitetu Powiatowego PPR – Szczuce i powrócić do lasu. Utwór Wajdy, w sposób niezwykle emocjonalny, wkracza w obręb procesu historycznego i przedstawia problemy wielkiej wagi dotyczące ludzkich postaw i psychicznego życia narodu. Maciek ze swymi dylematami staje się reprezentantem młodej generacji – często określanej mianem „tragicznego pokolenia” – hołdującej tradycji romantycznej, ideom niepodległościowo-demokratycznym i często conradowskiej wierności pryncypiom za wszelką cenę. To właśnie tych ludzi – po pięcioletniej okupacyjnej konspiracji – najboleśniej dotknęła rozbieżność ideałów i dążeń z aktualną, kształtowaną przez PPR, rzeczywistością. Postać Maćka Chełmickiego kreuje Zbigniew Cybulski, którego rola – wielce sugestywna i szczerze wzruszająca – stała się wielkim mitem polskiego kina. Sztuka aktorska Cybulskiego – bliska wówczas najnowocześniejszym aktorom i idolom ekranu Jamesowi Deanowi i Marlonowi Brando – oparta była na introspektywności i spontaniczności zachowań, pozwalała stworzyć bohatera bardzo autentycznego tyleż ekspresyjnego co intymnego, z którym szczerze identyfikowały się miliony widzów. Ponadto aktor zaproponował reżyserowi rezygnację z kostiumu i grę we własnym stroju – w ciemnych okularach, modnej kurtce wojskowego typu i wąskich spodniach – co zbliżyło jeszcze bardziej postać ekranową do odbiorcy. Fenomen kreacji Cybulskiego miał kluczowe znaczenie dla – zamierzonego przez Wajdę – współczesnego i uniwersalnego sensu dzieła. Wszak w Polsce po październikowym przełomie 1956 roku narosła– podjęta przez filmowców – potrzeba rozliczeń z czasem minionym, lecz tkwiącym w społecznej świadomości, jak też przekonanie o aktualności wielu z tamtych dylematów w przeżywanej rzeczywistości. Natomiast przy odczytywaniu filmu w wymiarze ponadczasowym – co było charakterystyczne dla prasy zachodniej – sytuacja bohatera traktowana była jako dramat egzystencjalny, w którym fundamentalne racje społeczne i destabilizacja psychiczna w sposób nieuchronny prowadzą ku zagładzie. „Andrzej Wajda dostrzegł w powieści szansę stworzenia współczesnej tragedii” – pisał Tadeusz Lubelski. Istotnie, film posiada podstawowe cechy tego wywodzącego się z antyku gatunku. Maciek Chełmicki jest w pełnym tego słowa znaczeniu bohaterem tragicznym, którego niczym odwieczne Fatum niszczy Historia. Dramat bohaterów – jak nieunikniony splot przeznaczeń – rozgrywa się w ciągu jednej doby, a miasto – w tym głównie hotel z restauracją – jest miejscem, w którym zamykają się ludzkie losy. W rezultacie – jak się wydaje – to odniesienie do struktury i atmosfery tragedii nie tylko uniwersalizuje dzieło, ale też uwypukla i kondensuje dramatyzm i emocjonalność wydarzeń. Styl artysty, znajdujący w „Popiele i diamencie” szczególną wyrazistość, najlepiej chyba określa się mianem – romantyczny. Punktem wyjścia dla Wajdy jest wprawdzie rzetelna realistyczna inscenizacja, ale istotą – skłonność do ekspresji, emocjonalności i bogatej symboliki, pełnej nawiązań do narodowych mitów oraz literackich i plastycznych asocjacji. Świat przedstawiony w utworze odznacza się jednolitością i ukazuje zniszczoną i zaburzoną rzeczywistość tuż po wojnie, pełną konfliktów i wewnętrznej destabilizacji. Jakby w środku tego świata znajduje się – jak pisał Wajda wyraźnie odwołując się do „Wesela” Wyspiańskiego – „(...) obraz Polski zamkniętej w tę noc w hotelu i knajpie (...)”. Ta Wajdowska wizja kraju jest wielce sugestywna, w czym też niemała zasługa zdjęć Jerzego Wójcika posiadających niezwykłą intensywność i siłę wyrazu artystycznego. Film zawiera szereg słynnych bardzo poruszających scen symbolicznych, artystycznie ryzykownych lecz w rezultacie znakomitych. Przypomnijmy spośród nich trzy najgłośniejsze. Scena ze „zniczami” ukazuje transformację trywialnej knajpianej rzeczywistości i zwykłych szklaneczek ze spirytusem we wspominki poległych towarzyszy broni przy płonących zniczach, z akompaniamentem patriotycznej pieśni „Czerwone maki na Monte Casino”. Scena w zniszczonej (jak kraj) kaplicy z odwróconym krucyfiksem (symbol zaburzonych idei), z odczytywaniem z nagrobka (symbol tradycji) wiersza Norwida, korespondującego z główną ideą dzieła. Wreszcie scena śmierci Maćka na „śmietniku historii” (nawiązująca do noweli S. Żeromskiego „Rozdziobią nas kruki, wrony ...”) z paralelnymi ujęciami „chocholego tańca” (inspirowanego „Weselem” S. Wyspiańskiego) karierowiczów i „strasznych mieszczan”, w takt najpierw fałszywie granego poloneza A-dur Chopina a następnie poloneza „Pożegnanie ojczyzny” Ogińskiego. Andrzej Wajda (1926-2016) – wybitny reżyser o światowej sławie. Debiutował w 1955 r. znakomitym „Pokoleniem”. Współtwórca polskiej Szkoły Filmowej”. W latach 1957-1959 zrealizował trzy reprezentatywne dla tego nurtu filmy: „Kanał” (Srebrna Palma w Cannes), „Popiół i diament” oraz „Lotna”. W późniejszych okresach również twórca wielu fundamentalnych dla polskiego kina pozycji, jak np. „Wszystko na sprzedaż” (1969), „Ziemia obiecana” (1975), „Człowiek z marmuru” (1976), „Człowiek z żelaza” (1981, Złota Palma w Cannes), „Katyń” (2007). Artysta słynny z adaptacji wielkich tekstów polskiej literatury, między innymi: „Popiołów” (1965), „Wesela” (1972), „Pana Tadeusza” (1999). Subtelny adaptator prozy Jarosława Iwaszkiewicza – „Brzezina” (1970), „Panny z Wilka” (1980), „Tatarak” (2009). Nagrodzony za całokształt twórczości Felixem (1990) i Oscarem (2000). Zbigniew Cybulski (1927-1967) – słynny aktor filmowy i teatralny. Na ekranie debiutował w 1955 r. rolą drugoplanową w „Pokoleniu” A. Wajdy. Wielką sławę zyskał kreacją Maćka w „Popiele i diamencie”, swą tragicznością i emocjonalnym napięciem sięgającą rangi mitu. Po tym wydarzeniu nie otrzymał już propozycji ze strony kinematografii na miarę dzieła Wajdy. W późniejszych latach najlepsze role miał w filmach W. Hasa – „Jak być kochaną” (1963), „Szyfry” (1966) oraz J. Morgensterna – „Jowita”(1967). Niespodzianie dobrze sprawdzał się w utworach komediowych – „Rękopis znaleziony w Saragossie” (1965) W. Hasa i „Giuseppe w Warszawie” (1964) S. Lenartowicza. Zginął śmiercią tragiczną. W 1969 r. A. Wajda zrealizował autotematyczny film „Wszystko na sprzedaż”, nawiązujący do odejścia aktora. Jerzy Wójcik – vide: opracowanie filmu „Eroica” Zygmunt Machwitz Lektury: M. Hendrykowski: Popiół i diament, Poznań 2008; T. Lubelski: Wajda, Wrocław 2006, zwłaszcza s. 72-76; B. Mruklik: Andrzej Wajda, Warszawa 1969, zwłaszcza s. 32-38; Wajda. Filmy, Warszawa 1996, album z tekstami A. Wajdy i wyborem recenzji dokonanym przez J. Płażewskiego, s. 55-76; Historia filmu polskiego, tom IV, pod redakcją J. Toeplitza, Warszawa 1980, s. 42-59; „Kwartalnik Filmowy”, 1997, nr 17 (77), blok materiałów o „Popiele i diamencie”, s. 31- 54.

norwid popiół i diament wiersz